Rozwój obszarów wiejskich jest ważną częścią wspólnej polityki rolnej (WPR). Gdyż ponad połowa ludności UE mieszka na terenach wiejskich, które zajmują ok. 90% terytoriów 25 państw Unii.
Przed wdrożeniem inicjatywy „Leader” podejście do rozwoju wsi miało w polityce UE zasadniczo charakter sektorowy, systemy wsparcia były ustalane „odgórnie” – na szczeblu krajowym lub regionalnym. Głównie oczekiwano zmian strukturalnych w rolnictwie. W niewielkim stopniu uwzględniano różnorodność europejskich małych ojczyzn, bogatą lokalną tożsamość, a przede wszystkim pomijano „oddolne” inicjatywy, pomysły i koncepcje rozwoju lokalnego.
Program „Leader” stał się dla społeczności lokalnych narzędziem aktywnego kształtowania rozwoju małej ojczyzny, służy przede wszystkim wdrażaniu lokalnie opracowanych strategii rozwoju terenów wiejskich. Jest programem bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej na rzecz współpracujących ze sobą lokalnych partnerów, którzy otrzymują wsparcie w związku ze zgłaszanymi projektami.
Wśród podstawowych cech „leaderowskiego” podejścia należy przede wszystkim wymienić:
Zgodnie z założeniami „Leadera” istotne jest, by w całości przedsięwzięć na rzecz rozwoju określonego obszaru uczestniczyli w równym stopniu przedstawiciele:
W latach 2007–2013 „Leader” nie będzie jak w poprzednich latach osobnym programem, lecz został włączony w główny nurt programowania finansowanego w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W Polsce jest częścią Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 jako oś IV tego programu.
Celem jest budowanie kapitału społecznego poprzez aktywizację mieszkańców oraz przyczynienie się do powstawania nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich, a także polepszenie zarządzania lokalnymi zasobami i ich waloryzacja. Pomocne w osiąganiu tych celów osi będą również projekty współpracy.
Zgodnie z opisem osi IV, zawartym w PROW, „Leader” jest podejściem przekrojowym, które ma przyczynić się do aktywizacji społeczności wiejskich przez włączenie partnerów społecznych i gospodarczych do planowania i wdrażania lokalnych inicjatyw. Jest także oddolnym podejściem do rozwoju obszarów wiejskich, realizowanym przez Lokalne Grupy Działania (LGD), polegającym na opracowaniu Lokalnej Strategii Rozwoju (LSR) oraz wdrożeniu wynikających z niej innowacyjnych projektów łączących zasoby ludzkie, naturalne, kulturowe, historyczne oraz wiedzę i umiejętności przedstawicieli trzech sektorów: publicznego, gospodarczego i społecznego.
„Leader” obejmuje następujące działania:
W działaniu: wdrażanie Lokalnej Strategii Rozwoju, zatwierdzonej przez samorząd województwa, LGD wybiera projekty do realizacji w ramach środków przyznanych na wdrożenie tej strategii. Pracownicy LGD pomagają wnioskodawcom (prywatnym i instytucjonalnym) w przygotowaniu projektów. Wnioski te mogą dotyczyć projektów kwalifikujących się do udzielenia pomocy w ramach działań osi III PROW:
W ramach realizacji LSR można także uzyskać środki na realizację tzw. małych projektów, do kwoty 25 tys. zł (organizacja szkoleń i innych przedsięwzięć nieinwestycyjnych o charakterze edukacyjnym, promocja i rozwój lokalnej aktywności kulturalnej, artystycznej itp., rozwój agroturystyki i turystyki na obszarach wiejskich, w tym utworzenie lub zmodernizowanie elektronicznej bazy informacji turystycznej oraz stron www, wydanie folderów, oznaczanie obiektów, inicjowanie powstawania, rozwój, wprowadzenie na rynek oraz podnoszenie jakości produktów i usług bazujących na lokalnych zasobach, surowcach i produktach rolnych, a także tradycyjnych sektorach gospodarki, organizacja imprez kulturalnych, sportowych na obszarze LGD, zakup i nasadzania tradycyjnej roślinności oraz starych odmian roślin).
Wnioski kwalifikujące się do udzielenia pomocy w ramach osi 4 mogą dotyczyć tylko projektów zgodnych z LSR, przyjętą przez LGD i zatwierdzoną przez samorząd województwa.